„Do Sobiboru i z powrotem”

obóz zagłady w relacji ocalałego

„Do Sobiboru i z powrotem”

„Do Sobiboru i z powrotem” to poruszające i niezwykle cenne świadectwo Zagłady, oparte na wspomnieniach oraz osobistych doświadczeniach bezpośredniego uczestnika. Kalmen Wewryk dorastał w przedwojennym Chełmie, który zapamiętał jako wielokulturowe miasto tętniące życiem. Gwarne ulice, modlitwy w synagodze i szabatowe spotkania tworzyły codzienność, która została brutalnie przerwana i bezpowrotnie utracona wraz z rozpoczęciem niemieckiej okupacji.

Kalmen Wewryk o Zagładzie

W listopadzie 1942 r. Wewryk został deportowany do niemieckiego obozu zagłady w Sobiborze, oddalonego o niecałe 50 kilometrów od chełmskiego getta. W swoich wspomnieniach przedstawia Zagładę chełmskich Żydów z perspektywy osobistego doświadczenia. Jego relacja przepełniona jest realistycznymi, często brutalnymi opisami. Autor odtwarza wydarzenia tak, jak je zapamiętał, nie stroniąc przy tym od komentarzy, ocen ani refleksji. Nie unika tematów trudnych i kontrowersyjnych, ukazując skrajnie odmienne postawy ludzi postawionych w sytuacjach granicznych. Opisuje zarówno akty poświęcenia i pomocy niesionej mimo nieustannie obecnego widma śmierci, jak i złożone relacje międzyludzkie oraz brak solidarności. Obraz realiów obozowych stanowi nie tylko bolesne świadectwo, lecz także jednoznaczny dowód zbrodni popełnionych przez sprawców na okupowanych ziemiach.

Czarno-biały portret przedstawiający mężczyznę w średnim wieku ubranego w garnitur.
KALMEN WEWRYK, URODZONY W 1906 R. W CHEŁMIE. UCIEKŁ Z OBOZU ZAGŁADY W SOBIBORZE PODCZAS ZBROJNEGO POWSTANIA WIĘŹNIÓW. ZMARŁ W KANADZIE W 1989 R.

O świadectwie ocalałego

„Do Sobiboru i z powrotem” to książka niepowtarzalna i świadomie subiektywna. Jej celem nie jest rekonstrukcja faktów z akademicką dokładnością, lecz przywrócenie głosu ofiarom niemieckich zbrodni. To też lektura trudna, ale niezbędna, bo jak inaczej przywrócić tożsamość tym, których istnienie sprawcy próbowali na zawsze wymazać z pamięci przyszłych pokoleń?

Wspomnienia Kalmena Wewryka zostały po raz pierwszy opublikowane w języku angielskim w 1999 r., natomiast późniejsze wydania niemieckie i polskie były rezultatem międzynarodowej współpracy środowisk zaangażowanych w upamiętnienie historii chełmskich Żydów.

Publikacja dostępna w księgarni internetowej Państwowego Muzeum na Majdanku oraz w punkcie informacji i sprzedaży wydawnictw w Muzeum i Miejscu Pamięci w Sobiborze.

Fragment książki przedstawiający plan sytuacyjny obozu zagłady.